Zaparcia i ból brzucha – przyczyny, objawy i co zrobić

Zaparcia i ból brzucha często pojawiają się razem. Brzuch jest ciężki, napięty, pojawiają się gazy, wzdęcia albo nieprzyjemne skurcze. Do tego wypróżnienie staje się trudne, stolec jest twardy albo przez kilka dni w ogóle nie udaje się skorzystać z toalety.

W takiej sytuacji łatwo dojść do wniosku, że skoro nie można się wypróżnić, to właśnie dlatego boli brzuch.

I często rzeczywiście tak jest.

Ale nie zawsze.

Zaparcia i ból brzucha mogą mieć kilka różnych przyczyn, a czasami zaparcie jest tylko jednym z objawów większego problemu.

Dlatego w tym artykule przyjrzymy się temu dokładniej. Wyjaśnię, dlaczego przy zaparciach może boleć brzuch, jakie są najczęstsze przyczyny takiego problemu, co można zmienić w diecie i codziennych nawykach oraz kiedy ból brzucha przy zaparciach powinien skłonić do konsultacji z lekarzem.

Dlaczego przy zaparciach boli brzuch?

Kiedy stolec przesuwa się przez jelita zbyt wolno, pozostaje w nich dłużej. Z czasem może stać się bardziej suchy i twardy, a jego oddanie wymaga większego wysiłku.

Jednocześnie w jelitach nadal powstają gazy. Są one naturalnym efektem procesów zachodzących w przewodzie pokarmowym, między innymi fermentacji części składników pokarmowych przez bakterie jelitowe.

Jeżeli do tego dochodzi wolniejsze przesuwanie treści jelitowej, pojawia się uczucie rozpierania, pełności i napięcia.

Możesz wtedy odczuwać:

• ból brzucha,
• skurcze,
• wzdęcia,
• gazy,
• uczucie ciężkości,
• parcie na stolec bez możliwości wypróżnienia,
• uczucie niepełnego wypróżnienia.

U części osób po oddaniu stolca ból i napięcie wyraźnie się zmniejszają.

To jednak nie oznacza, że każdy ból brzucha przy zaparciach jest spowodowany wyłącznie zalegającym stolcem.

Gdzie boli brzuch przy zaparciach?

Nie ma jednego miejsca, w którym zawsze pojawia się ból związany z zaparciem.

Może być odczuwany w różnych częściach brzucha. Czasami jest bardziej rozlany, innym razem pojawia się w konkretnym miejscu.

Niektórzy opisują go jako tępy i ciągły dyskomfort, inni jako skurcze, kłucie albo rozpieranie.

Może też zmieniać się w ciągu dnia – na przykład nasilać się, gdy od kilku godzin nie można się wypróżnić, a następnie zmniejszać po oddaniu stolca lub gazów.

Samo miejsce bólu nie pozwala jednak rozpoznać przyczyny.

Jeżeli ból jest silny, stały albo stopniowo się nasila, nie warto zakładać, że to „tylko zaparcie”.

Zaparcia i skurcze brzucha – skąd się biorą?

Jelita nie przestają pracować tylko dlatego, że wypróżnienie jest utrudnione.

Próbują przesuwać swoją zawartość dalej, a u części osób może to powodować charakterystyczne skurcze.

Do tego dochodzi nagromadzenie gazów. Wtedy brzuch może stać się napięty i bolesny, a człowiek ma wrażenie, że „coś stoi” w jelitach.

Jeżeli po wypróżnieniu lub oddaniu gazów następuje wyraźna poprawa, jest to cenna informacja, ale nadal nie pozwala samodzielnie ustalić rozpoznania.

Najczęstsze przyczyny zaparć i bólu brzucha

Przyczyn zaparć może być naprawdę sporo. Czasami jest nią jeden prosty czynnik, a czasami kilka rzeczy nakłada się na siebie.

Do częstych należą:

• mała ilość błonnika w diecie,
• zbyt mała ilość płynów,
• mała aktywność fizyczna,
• częste wstrzymywanie potrzeby wypróżnienia,
• nagła zmiana diety,
• zmiana codziennego rytmu, na przykład podczas podróży,
• niektóre leki i suplementy,
• zespół jelita drażliwego,
• zaburzenia pracy jelit,
• problemy związane z prawidłowym oddawaniem stolca.

W niektórych przypadkach przyczyną mogą być również choroby metaboliczne lub hormonalne.

Dlatego jeżeli zaparcia pojawiły się nagle i wcześniej ich nie było, szczególnie jeśli towarzyszą im inne objawy, dobrze jest zastanowić się, co zmieniło się w ostatnim czasie.

Zaparcia, ból brzucha i wzdęcia

To zestaw, który widzę szczególnie często.

Ktoś ma zaparcia, do tego zaczyna mieć coraz większy brzuch pod koniec dnia, pojawiają się gazy i uczucie rozpierania. Wtedy pierwszym pomysłem jest często większa ilość błonnika.

I tutaj można łatwo wpaść w pułapkę.

Jeżeli błonnika było wcześniej bardzo mało, jego zwiększenie może rzeczywiście pomóc. Ale jeżeli z dnia na dzień zaczniemy jeść duże ilości otrębów, nasion, warzyw czy produktów pełnoziarnistych, wzdęcia mogą się przejściowo mocno nasilić.

Dlatego błonnik najlepiej zwiększać stopniowo.

Więcej o tym, jak podejść do sytuacji, gdy zaparciom towarzyszą wzdęcia i gazy, przeczytasz tutaj:

Zaparcia i wzdęcia – przyczyny, objawy, dieta i co zrobić, żeby poczuć ulgę

Zaparcia i ból brzucha po jedzeniu – czy dieta ma znaczenie?

Jeżeli zauważasz, że ból brzucha i wzdęcia pojawiają się szczególnie po posiłkach, warto przez kilka dni przyjrzeć się temu, co jesz i w jakich ilościach.

Nie chodzi o to, żeby od razu wyrzucić z diety kilkanaście produktów.

Najpierw poszukaj powtarzalnego schematu.

Czy problem pojawia się po bardzo dużym posiłku? Czy po konkretnych produktach? A może wtedy, gdy jesz szybko albo cały dzień prawie nic nie jesz, a wieczorem nadrabiasz?

Znaczenie może mieć między innymi:

• wielkość posiłków,
• ilość błonnika,
• ilość produktów szybko fermentujących,
• duża ilość tłustych potraw,
• napoje gazowane,
• produkty, których indywidualnie nie tolerujesz.

Nie ma jednej diety na zaparcia i ból brzucha, która będzie działała tak samo u każdego.

Co jeść przy zaparciach i bólu brzucha?

Podstawą jest dieta, która dostarcza odpowiedniej ilości błonnika, płynów i składników odżywczych, ale jednocześnie nie powoduje ciągłego nasilenia wzdęć.

W zależności od tolerancji warto uwzględniać:

• warzywa,
• owoce,
• płatki owsiane,
• produkty pełnoziarniste,
• siemię lniane,
• nasiona i orzechy,
• rośliny strączkowe, jeśli są dobrze tolerowane.

Jeżeli obecnie jesz bardzo mało błonnika, nie próbuj nadrabiać tego w ciągu dwóch dni.

Zwiększaj jego ilość stopniowo i obserwuj, jak reaguje brzuch.

Jeżeli przy większej ilości błonnika wzdęcia robią się zdecydowanie większe, nie oznacza to, że musisz całkowicie z niego zrezygnować. Być może problemem jest tempo zwiększania podaży, rodzaj błonnika albo zbyt mała ilość płynów.

Jakie owoce mogą pomóc na zaparcia?

Niektóre owoce mogą być szczególnie przydatne przy problemach z wypróżnianiem.

Warto zwrócić uwagę między innymi na:

• kiwi,
• śliwki,
• gruszki,
• jabłka,
• owoce jagodowe.

Popularnym rozwiązaniem są również suszone śliwki. Zawierają błonnik i sorbitol, który może wspierać wypróżnianie.

Jeżeli jednak masz duże wzdęcia, nie przesadzaj z ich ilością. Suszone owoce mogą u części osób zwiększać ilość gazów.

Znowu wracamy więc do jednej zasady: obserwuj własną tolerancję.

Czy picie wody pomaga na zaparcia?

Odpowiednia ilość płynów jest ważna przy zaparciach, szczególnie jeśli zwiększasz ilość błonnika w diecie.

Nie oznacza to jednak, że trzeba wypijać na siłę trzy czy cztery litry wody dziennie.

Zapotrzebowanie na płyny zależy od wielu czynników – między innymi masy ciała, aktywności fizycznej, temperatury otoczenia i sposobu odżywiania.

Chodzi przede wszystkim o to, żeby nie dopuszczać do odwodnienia i regularnie dostarczać organizmowi płynów.

Czy ruch pomaga na zaparcia i ból brzucha?

Jelita lubią ruch.

Nie trzeba jednak od razu zaczynać intensywnych treningów.

Jeżeli większość dnia spędzasz siedząc, już zwykły codzienny spacer może być dobrym początkiem.

Pomocne może być również:

• regularne chodzenie,
• ćwiczenia ogólnorozwojowe,
• jazda na rowerze,
• pływanie,
• inna aktywność, którą jesteś w stanie wykonywać regularnie.

Lepiej ruszać się codziennie przez kilkadziesiąt minut niż raz w tygodniu zrobić bardzo ciężki trening.

Nawyki, które mogą utrudniać wypróżnianie

Czasami dieta wygląda całkiem dobrze, a mimo to zaparcia ciągle wracają.

Wtedy warto przyjrzeć się codziennym nawykom.

Wstrzymywanie potrzeby wypróżnienia

Jeżeli regularnie ignorujesz parcie, bo jesteś w pracy, w samochodzie albo po prostu „nie masz teraz czasu”, organizm może z czasem coraz słabiej reagować na ten sygnał.

Jeżeli czujesz potrzebę wypróżnienia, postaraj się z niej skorzystać.

Pośpiech w toalecie

Trudno się spokojnie wypróżnić, kiedy cały czas patrzysz na zegarek.

Warto dać sobie trochę czasu i nie próbować na siłę przyspieszać całego procesu.

Pozycja na toalecie

U części osób pomocne jest ustawienie stóp na niewielkim podnóżku. Kolana znajdują się wtedy nieco wyżej niż biodra, co może ułatwiać przyjęcie pozycji sprzyjającej wypróżnieniu.

To prosty szczegół, ale czasami robi różnicę.

Babka jajowata na zaparcia – czy może pomóc?

Babka jajowata, czyli psyllium, jest jednym z ciekawszych naturalnych sposobów na zaparcia.

Zawarty w niej błonnik pochłania wodę i zwiększa objętość stolca. Dzięki temu może ułatwiać jego przesuwanie przez jelita.

Jest jednak pewien haczyk.

Nie warto zaczynać od dużej ilości.

Jeżeli masz również wzdęcia, nagłe wprowadzenie dużej ilości psyllium może sprawić, że brzuch będzie jeszcze bardziej pełny i napięty.

Lepiej zacząć od małej ilości, stopniowo ją zwiększać i zadbać o odpowiednią ilość płynów.

Siemię lniane na zaparcia – czy warto?

Siemię lniane może być dobrym dodatkiem do diety przy zaparciach.

Zawiera błonnik oraz substancje śluzowe. Po kontakcie z wodą nasiona tworzą charakterystyczną śluzową strukturę, która może wpływać na konsystencję treści jelitowej.

Można wykorzystać je jako element codziennej diety, ale podobnie jak w przypadku babki jajowatej – warto zaczynać spokojnie.

Jeżeli po zwiększeniu ilości siemienia pojawia się wyraźnie więcej gazów lub dyskomfort, zmniejsz ilość i sprawdź, czy sytuacja się poprawia.

Jakie zioła mogą pomóc na zaparcia i ból brzucha?

W fitoterapii mamy kilka różnych grup surowców, które można wykorzystać przy zaparciach.

Nie wszystkie działają jednak w ten sam sposób.

Jedne zwiększają objętość stolca, inne pomagają zatrzymać w nim wodę, a jeszcze inne pobudzają pracę jelita.

W zależności od sytuacji można rozważyć między innymi:

• babkę jajowatą – jako źródło błonnika,
• siemię lniane – ze względu na błonnik i substancje śluzowe,
• śliwkę – jako naturalne wsparcie wypróżniania,
• koper włoski – tradycyjnie stosowany przy wzdęciach i uczuciu pełności,
• kminek – wykorzystywany przy dolegliwościach związanych z gazami i wzdęciami,
• miętę – stosowaną tradycyjnie przy skurczach i dyskomforcie trawiennym.

Przy wyborze ziół trzeba jednak patrzeć nie tylko na zaparcie, ale również na to, jak dokładnie ono wygląda.

Innego podejścia wymaga twardy stolec, innego spowolniona perystaltyka, a jeszcze innego zaparcie połączone z dużymi wzdęciami.

Senes na zaparcia – skuteczny, ale nie do codziennego stosowania

Senes jest rośliną o wyraźnym działaniu przeczyszczającym.

Może być przydatny krótkotrwale, ale nie jest dobrym rozwiązaniem dla osoby, która przez wiele miesięcy codziennie ma problemy z wypróżnieniem.

Jeżeli bez środków przeczyszczających regularnie nie możesz się wypróżnić, warto zadać sobie inne pytanie:

Dlaczego tak się dzieje?

Bo samo pobudzanie jelita do pracy nie rozwiązuje przyczyny przewlekłych zaparć.

Zaparcia i ból brzucha a probiotyki

Probiotyki mogą być pomocne u części osób, ale nie ma jednego preparatu, który działałby na wszystkie rodzaje zaparć i wzdęć.

Znaczenie ma konkretny szczep, jego właściwości, dawka i czas stosowania.

Dlatego nie warto co kilka dni zmieniać probiotyku tylko dlatego, że poprzedni nie przyniósł natychmiastowego efektu.

Jeżeli po rozpoczęciu konkretnego preparatu wzdęcia wyraźnie się nasilają, również warto się zatrzymać i zastanowić, czy jest on rzeczywiście dobrze dobrany.

Zaparcia i ból brzucha a zespół jelita drażliwego

Jeżeli od dłuższego czasu masz jednocześnie zaparcia, wzdęcia i nawracający ból brzucha, jedną z możliwości jest zespół jelita drażliwego z zaparciami (IBS-C).

W IBS ból brzucha często wiąże się z wypróżnianiem, a dodatkowo mogą występować zmiany konsystencji i częstotliwości stolca oraz wzdęcia.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy, kto ma zaparcia i boli go brzuch, ma IBS.

To jedna z możliwości, którą bierze się pod uwagę przy przewlekłych i nawracających objawach.

Jeżeli problem trwa miesiącami, zamiast ciągle testować kolejne suplementy, warto przyjrzeć się sytuacji szerzej.

Czy leki mogą powodować zaparcia?

Tak. To często pomijany element całej układanki.

Zaparcia mogą pojawić się między innymi po niektórych preparatach żelaza, lekach przeciwbólowych, lekach o działaniu antycholinergicznym czy niektórych lekach stosowanych w innych chorobach.

Dlatego jeżeli zauważyłeś, że problemy z wypróżnianiem zaczęły się po rozpoczęciu nowego leczenia, warto sprawdzić, czy może istnieć między tym związek.

Nie odstawiaj jednak samodzielnie przepisanych leków.

Jeżeli podejrzewasz działanie niepożądane, omów to z lekarzem lub farmaceutą.

Co zrobić, gdy mam zaparcia i boli mnie brzuch?

Jeżeli ból jest łagodny i nie występują objawy alarmowe, zacznij od podstaw.

1. Zadbaj o odpowiednią ilość płynów

Nie musisz pić na siłę ogromnych ilości. Ważne jest regularne nawodnienie.

2. Sprawdź ilość błonnika

Jeżeli jesz go bardzo mało, zwiększaj jego ilość stopniowo. Nie zaczynaj od bardzo dużych porcji otrębów czy suplementów błonnikowych.

3. Wprowadź regularny ruch

Codzienny spacer to prosty sposób na zwiększenie aktywności i może być dobrym początkiem.

4. Nie wstrzymuj potrzeby wypróżnienia

Jeżeli organizm daje sygnał, postaraj się z niego skorzystać.

5. Zwróć uwagę na wielkość posiłków

Bardzo duże posiłki mogą nasilać uczucie pełności, wzdęcia i dyskomfort.

6. Obserwuj produkty nasilające objawy

Nie eliminuj wszystkiego na wszelki wypadek. Poszukaj konkretnych zależności.

7. Nie sięgaj od razu po najsilniejsze środki przeczyszczające

Jeżeli problem powtarza się regularnie, ważniejsze od szybkiego wypróżnienia jest znalezienie przyczyny.

Kiedy zaparcia i ból brzucha powinny niepokoić?

To bardzo ważna część całego tematu.

Jeżeli masz zaparcia, ale jednocześnie pojawia się silny, stały albo narastający ból brzucha, nie zakładaj automatycznie, że wystarczy środek przeczyszczający.

Tak samo nie należy ignorować sytuacji, gdy pojawiają się:

• krew w stolcu lub krwawienie z odbytu,
• wymioty,
• gorączka,
• silny lub narastający ból brzucha,
• niemożność oddawania gazów,
• niewyjaśniona utrata masy ciała,
• nagła, wyraźna zmiana rytmu wypróżnień.

Połączenie silnego bólu brzucha, wymiotów i niemożności oddawania gazów wymaga szczególnie szybkiej oceny lekarskiej.

W takiej sytuacji nie czekaj na działanie domowych sposobów.

Przewlekłe zaparcia i ból brzucha – kiedy warto zrobić badania?

Jeżeli problem trwa tygodniami lub miesiącami, warto zastanowić się, dlaczego ciągle wraca.

Podczas konsultacji lekarskiej znaczenie będzie miało między innymi:

• jak długo trwają zaparcia,
• jak często dochodzi do wypróżnienia,
• jak wygląda konsystencja stolca,
• czy występuje ból brzucha,
• czy pojawiają się wzdęcia i gazy,
• jak wygląda dieta,
• jak dużo jest aktywności fizycznej,
• jakie leki i suplementy są stosowane.

W zależności od sytuacji lekarz może zdecydować o wykonaniu odpowiednich badań laboratoryjnych, obrazowych lub endoskopowych.

Nie każdy pacjent z zaparciami potrzebuje od razu kolonoskopii czy szerokiego panelu badań. Zakres diagnostyki powinien wynikać z objawów i oceny konkretnej osoby.

Najważniejsze: nie lecz tylko samego zaparcia

Jeżeli raz na jakiś czas masz problem z wypróżnieniem, często wystarczy poprawić kilka podstawowych rzeczy.

Więcej ruchu. Odpowiednia ilość płynów. Stopniowe zwiększenie błonnika. Regularne posiłki. Nieignorowanie potrzeby wypróżnienia.

Ale jeżeli od wielu miesięcy masz zaparcia, do tego boli Cię brzuch, jesteś ciągle wzdęty i próbujesz już kolejnych preparatów, warto spojrzeć na problem szerzej.

Nie zawsze potrzebujesz kolejnego środka na wypróżnienie. Czasami potrzebujesz odpowiedzi na pytanie, dlaczego jelita nie pracują tak, jak powinny.

Podsumowanie

Zaparcia i ból brzucha mogą mieć bardzo prostą przyczynę, ale czasami są częścią większego problemu.

Na początek warto zadbać o podstawy:

• odpowiednie nawodnienie,
• stopniowe zwiększanie błonnika,
• regularny ruch,
• spokojne korzystanie z toalety,
• niewstrzymywanie potrzeby wypróżnienia,
• obserwowanie produktów nasilających wzdęcia i ból.

W zależności od sytuacji pomocne mogą być również naturalne metody, takie jak siemię lniane, babka jajowata czy odpowiednio dobrane zioła.

Nie ma jednak jednego rozwiązania dobrego dla każdego.

Jeżeli zaparciom towarzyszy silny lub narastający ból brzucha, wymioty, gorączka, krew w stolcu, utrata masy ciała albo niemożność oddawania gazów, potrzebna jest konsultacja lekarska.

Potrzebujesz podejścia dopasowanego do swojej sytuacji?

Jeżeli zaparcia, bóle brzucha, wzdęcia lub problemy z wypróżnianiem regularnie wracają, na mojej stronie znajdziesz więcej informacji o moim sposobie pracy oraz konsultacjach.

Podczas konsultacji można szerzej przeanalizować sposób odżywiania, objawy, rytm wypróżnień, stosowane leki i suplementy oraz dotychczasowe próby radzenia sobie z problemem.

Dowiedz się więcej na stronie głównej →

Jeżeli interesują Cię praktyczne treści o jelitach, trawieniu, żywieniu i fitoterapii, obserwuj mój profil na FB, żeby nie przegapić kolejnych artykułów.